EDMO izvještaj: Nakon smrti Ratka Mladića, dezinformacije o Srebrenici među najraširenijim u Evropi
Novi mjesečni izvještaj EDMO mreže donosi pregled dezinformacija zabilježenih tokom avgusta 2026. godine. Među pet dezinformacijskih narativa s najvećom cirkulacijom u Evropi našli su se sadržaji kojima se negira genocid u Srebrenici i poriče ili minimizira odgovornost Ratka Mladića za ratne zločine.
Foto: Zašto ne
Evropska opservatorija za digitalne medije (European Digital Media Observatory – EDMO) objavila je treći mjesečni izvještaj mreže organizacija za provjeru činjenica, koji donosi pregled najraširenijih dezinformacija i informacijskih manipulacija zabilježenih tokom avgusta 2026. godine.
U izradi EDMO izvještaja učestvuje niz fact-checking organizacija iz Evrope. Odnedavno, među njima su i bh. platforme za provjeru činjenica Istinomjer i Raskrinkavanje, koje su se EDMO mreži pridružile prije dva mjeseca.
Tvrdnje o genocidu u Srebrenici i Ratku Mladiću među najraširenijim dezinformacijama
Među dezinformacijama koje su tokom avgusta bile najrasprostranjenije u Evropi bili su sadržaji kojima se negira genocid u Srebrenici i/ili umanjuje odgovornost Ratka Mladića za zločine za koje je osuđen. Prema analizi EDMO mreže, ovi sadržaji našli su se među pet dezinformacijskih narativa s najvećom rasprostranjenošću u Evropi tokom avgusta. U julskom izvještaju EDMO-a također su zabilježeni različiti oblici negiranja i relativiziranja genocida u Srebrenici, kao i manipulacije činjenicama o ratu u BiH i odgovornosti za počinjene zločine.
Nakon smrti osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića krajem avgusta, ovaj narativ dobio je novi zamah. Nacionalistički i revizionistički izvori predstavljali su Mladića kao heroja i žrtvu nepravednog suđenja, dok su se istovremeno nastavile širiti dezinformacije i sadržaji kojima se negira ili relativizira genocid u Srebrenici.
O tome su u svojim analizama više puta pisali i Istinomjer i Raskrinkavanje, prateći narative o negiranju genocida i veličanju Mladića kao „heroja“ u medijskim izvještajima i u izjavama političkih aktera/ki. Raskrinkavanje je također analiziralo niz netačnih tvrdnji koje su kružile društvenim mrežama i tabloidima bliskim vlasti u Srbiji, poput onih da je Mladić osuđen bez dokaza, ili da je „spasio“ i „pomilovao“ žene i djecu koji su prisilno deportovani iz Srebrenice. Pored toga, zabilježeno je i korištenje lažnih fotografija koje navodno prikazuju da je Donald Trump nazvao Mladića prvim borcem protiv Al-Kaide i islamizma u Evropi, ili da je Mladić „ispraćen iz Haga” kolonom vozila sa kojih su se vijorile zastave Srbije.
Netačne tvrdnje povezane s Mladićevom smrću korištene su i za političke kampanje u susjednoj Srbiji. Tako je studentski pokret lažno optuživan da je pozitivno reagovao na njegovu smrt, slično kao što su kampanje diskreditacije aktera u Srbiji pokretane i u vezi s navodnim priznanjima genocida u Srebrenici, kada su studenti/kinje i drugi optuživani da Srbe nazivaju “genocidnim”. Analize Raskrinkavanja u kojima su ranije ocijenjivane takve tvrdnje možete čitati na sljedećim linkovima: 1, 2, 3, 4.
U izvještaju EDMO ističe se da se ovaj trend nastavio i u septembru, posebno u kontekstu kontroverzi koje su pratile Mladićevu sahranu u Srbiji 7. septembra te da se ove teme, zasnovane na istorijskom revizionizmu, koriste za poticanje novih političkih i etničkih podjela u regionu.
Dezinformacije koje targetiraju imigrante
Prema EDMO izvještaju, najveći dio zabilježenog dezinformacijskog sadržaja u avgustu odnosio se na migracije, prvenstveno vezano za humanitarnu krizu nastalu kada su desetine hiljada ljudi prešle granicu između Maroka i španske enklave Ceuta u sjevernoj Africi. Čak 22% od 1.219 analiziranih fact-checking tekstova odnosilo se na migracije, što je najveći udio zabilježen od početka EDMO monitoringa.
Nakon krize, različite političke i interesne grupe koristile su događaje za širenje dezinformacija i antimigrantskih narativa, uključujući i veliki broj netačnih tvrdnji o navodnom nasilju migranata i teorije zavjere o razlozima njihovog prelaska na teritoriju Španije.
AI dezinformacije u padu, ali i dalje prisutne
U avgustu je zabilježen pad udjela sadržaja napravljenih ili izmijenjenih pomoću vještačke inteligencije, navodi se u EDMO izvještaju. Takav sadržaj činio je 12% analiziranih dezinformacija. AI je, između ostalog, korišten za izradu lažnih snimaka i slika vezanih za događaje u Ceuti, kao i za kreiranje sadržaja namijenjenih podsticanju mržnje prema migrantima.
Izvještaj također bilježi nastavak ruskih informacijskih operacija usmjerenih na Ukrajinu, NATO i evropske izbore, kao i korištenje AI-generisanih lažnih profila za političku promociju u Gruziji.
Dezinformacije i istorijski revizionizam o BiH rašireni u Evropi
Treći EDMO mjesečni izvještaj pokazuje da su tokom avgusta u Evropi posebno bili izraženi narativi povezani s migracijama, ratom u Ukrajini, evropskom politikom i nacionalističkim temama, dok je istovremeno zabilježeno širenje sofisticiranih oblika manipulativnog sadržaja, uključujući korištenje vještačke inteligencije.
Posebno je značajno što se među dezinformacijama s najvećom cirkulacijom u Evropi ponovo nalaze sadržaji povezani s Bosnom i Hercegovinom. Negiranje genocida u Srebrenici i manipulacije u vezi s istorijskom ulogom Ratka Mladića bile su među najraširenijim dezinformacijskim narativima u avgustu, nakon što je Srebrenica kao tema bila značajno zastupljena i u prethodnom izvještaju za jul. Time se još jednom pokazuje da dezinformacije povezane s ratom u BiH i njegovim naslijeđem nisu ograničene na lokalni informacioni prostor, već imaju širu evropsku cirkulaciju i koriste se za produbljivanje postojećih političkih i etničkih podjela.
EDMO izvještaj za avgust na engleskom jeziku možete pročitati na ovom linku. Izvještaj za jul dostupan je na ovom linku.